Zagłada 4 Kokutai

20 lutego 1942 roku w rejonie Rabaul doszło do pierwszego większego starcia pomiędzy lotnictwem pokładowym US Navy a siłami powietrznymi Cesarskiej Japońskiej Marynarki Wojennej. Z tego starcia zwycięsko wyszły siły amerykańskie, a jeden z ich pilotów, Edward „Butch” O’Hare, uzyskał tytuł asa jako pierwszy pilot US Navy.

Spis treści

• Przed starciem
• 20 lutego 1942 – czarny dzień 4 Kokutai
• Decyzja o ataku
• Starcie z drugą chutai
• Butch O’Hare kontra pierwsza chutai
• Po starciu
• Po bitwie
• Samoloty VF-3 i Model
• Zobacz jeszcze
• Stopnie i nazewnictwo
• Bibliografia

Przed starciem

Po zaskakującym ataku na Pearl Harbor 7 grudnia 1941 roku siły japońskie przeszły do szeroko zakrojonej ofensywy na obszarze Pacyfiku i Azji Południowo-Wschodniej. Jednym z celów były terytoria brytyjskie na południowym Pacyfiku, w tym Nowa Brytania wraz ze znajdującym się na niej ważnym portem Rabaul.

Był to najważniejszy port w rejonie Nowej Gwinei, mogący przyjmować statki i okręty o dużym zanurzeniu. Dzięki temu stanowił doskonały punkt wyjściowy do dalszych działań ofensywnych w kierunku Nowej Gwinei, Wysp Salomona czy nawet Fidżi. W Rabaul znajdowały się także lotniska Vunakanau i Lakunai.

Lotnictwo Cesarskiej Marynarki początkowo wykonywało nad miastem loty rozpoznawcze, jednak po zdobyciu archipelagu Wake należące do Czwartej Floty korpusy powietrzne Chitose i Yokohama skierowano do ataków na Rabaul. Pierwszy miał miejsce 4 stycznia 1942 roku, gdy 24 bombowce należące do tych jednostek zbombardowały bazy lotnicze w Rabaul. Szesnaście bombowców Mitsubishi G3M Nell uderzyło w ciągu dnia, natomiast osiem łodzi latających Kawanishi H6K Mavis z Yokohama Kōkūtai zaatakowało Vunakanau po zmierzchu.

Był to początek „zmiękczania” australijskiej obrony przed inwazją. W kolejnych dniach obydwie jednostki regularnie atakowały port i lotniska. 20 stycznia 1942 roku na bazę uderzyły samoloty pokładowe z czterech lotniskowców: Akagi, Kaga, Shōkaku i Zuikaku, niszcząc większość samolotów RAAF zgromadzonych do jej obrony. Atak ten był wstępem do inwazji, która nastąpiła nocą 23 stycznia. Po krótkiej walce Rabaul wraz z lotniskami wpadły w ręce Japończyków.

Łódź latająca H6K Mavis z Yokohama Kokutai, rejon Wysp Salomona, 1942 r. Zdjęcie: Wikimedia Commons.

Na odpowiedź aliantów nie trzeba było długo czekać. Po pierwszym szoku Amerykańska Flota Pacyfiku dość szybko rozpoczęła działania zaczepne. 31 stycznia 1942 roku Task Force 11 pod dowództwem VAdm W. Browna opuściło Pearl Harbor i skierowało się na południowy Pacyfik, w kierunku Wysp Marshalla.

W jego składzie znajdował się lotniskowiec USS Lexington, na którego pokładzie stacjonował dywizjon myśliwski VF-3 pod dowództwem Lt Cdr Johna „Jimmy’ego” Thacha. Jednostka pierwotnie należała do grupy powietrznej lotniskowca USS Saratoga, ale po uszkodzeniach, jakie odniósł on wskutek storpedowania przez japoński okręt podwodny, lotniskowiec musiał zostać skierowany na remont. Grupa powietrzna została przebazowana najpierw na ląd, a po powrocie „Lady Lex” do Pearl Harbor VF-3 zastąpił VF-2, który skierowano na przezbrojenie z myśliwców Brewster Buffalo na F4F Wildcat.

6 lutego VAdm Brown dowiedział się, że TF-11 będzie współdziałać z nowo powstałymi siłami ANZAC w celu niszczenia sił japońskich kierujących się w stronę Nowych Hebrydów oraz na wyspy leżące w pobliżu linii komunikacyjnych pomiędzy Australią a Pearl Harbor. Zespół skierował się na wody wokół Fidżi, gdzie przebywał do 16 lutego. Następnie obrał kurs na Rabaul, który VAdm Brown planował zaatakować od północnego wschodu.

20 lutego rano jego okręty znajdowały się około 450 mil od celu. Brown planował zbliżyć się nocą do Rabaul i rankiem 21 lutego przeprowadzić atak na port i lotniska. Jednak los pokrzyżował mu plany.

F4F-3 Wildcat, BuNo 3897/F-5, i nie jest to samolot pilotowany 20 lutego przez Ens. Dale Petersona (tamten BuNo 4009/F-5 utracono 14 marca 1942, w drodze na Hawaje). Tak wyglądały samoloty VF-3 lecące na spotkanie 4 Kokutai. Zdjęcie: U.S. Navy.

20 lutego 1942 – czarny dzień 4 Kokutai

W tym samym czasie, gdy TF-11 znalazło się 450 mil od Rabaul, z Simpson Harbour wystartowały trzy łodzie latające Mavis, których zadaniem było zlokalizowanie okrętów wroga. O 10:30 załoga samolotu pod dowództwem Chu-i (Lt (jg)) Sakai Noboru zauważyła TF-11. Sakai przekazał do bazy informację, że wróg znajduje się 460 mil od bazy.

Jednak japoński samolot nie umknął uwadze sił amerykańskich, gdyż radar Lexingtona namierzył go z odległości 35 mil. Krótko potem z pokładu okrętu wystartowało sześć myśliwców F4F-3 Wildcat. Po starcie piloci podzielili się na trzy pary. Pierwszą dowodził sam Thach, lecący samolotem o numerze taktycznym F-1. Dowódcą drugiej pary był Lt Edward „Butch” O’Hare na F-15. Trzecią dowodził Lt (jg) Onia „Burt” Stanley na F-7.

Po starcie sekcja Thacha została skierowana przez Fighter Direction Officer (FDO), Lt Freda „Reda” Gilla, na przechwycenie celu, natomiast pozostałe samoloty pozostawiono nad zespołem w celu jego ochrony. Sekcja Thacha przechwyciła japońską łódź latającą, która próbowała uniknąć wroga, chowając się w chmurach. W pewnym momencie amerykański pilot zauważył jednak samolot Sakai i zaatakował go. Ogień czterech karabinów kal. 12,7 mm zapalił japońską maszynę, która o 11:20 uderzyła w powierzchnię oceanu, zabierając ze sobą całą załogę. Było to pierwsze zwycięstwo Fighting Three w tej wojnie, jednak nie ostatnie tego dnia.

Trzydzieści minut później radar Lexingtona namierzył kolejny cel, tym razem na północ od zespołu. Była to kolejna łódź latająca Mavis, którą dowodził Hisōchō (W/O) Hayashi Kiyoshi. W jej kierunku skierowano Lt Stanleya wraz ze skrzydłowym, Ens. Leonem Haynesem na F-13. Amerykanie przechwycili cel i wspólnie go zestrzelili. Mavis spadł w otchłań oceanu o 12:18.

Lt Cdr John S. THACH w kabinie swojego Wildcata BuNo 3976/F-1, zdjęcie wykonane w kwietniu 1942 na Hawajach. Pod kabiną oznaczenia trzech zwycięstw powietrznych uzyskanych 20 lutego 1942. Zdjęcie: U.S. Navy.

Decyzja o ataku

Tymczasem w Rabaul dowodzący 24. Flotyllą Powietrzną Shōshō (RAdm) Gotō Aritomo otrzymał meldunek Sakai. Początkowo wstrzymał się z wysłaniem samolotów przeciwko siłom amerykańskim, ponieważ czekał na dalsze informacje. Rozważał także atak następnego dnia, biorąc pod uwagę ściągnięcie z bazy w Truk jeszcze jednej chutai.

Będąc jednak doświadczonym oficerem, zdawał sobie sprawę, że zwłoka umożliwi Amerykanom zaatakowanie Rabaul. Dlatego o 13:10 wydał rozkaz podlegającym mu dwóm chutai z 4 Kokutai do ataku na TF-11. Japońskie załogi szybko zebrały się w Vunakanau i o 14:20 bombowce zaczęły startować.

Do ataku skierowano 18 samolotów, po dziewięć na chutai, ale jeden z nich pozostał w bazie ze względu na problemy techniczne. Ostatecznie w kierunku celu poleciało 17 bombowców, każdy przenoszący dwie bomby o masie 250 kg. Japońską formacją dowodził Hikōtaichō Shōsa Itō Katuzō, który leciał w samolocie F-348 wraz z dowódcą pierwszej chutai, Dai-i Seto Yōgorō. Drugą chutai dowodził Dai-i Nakagawa Masayoshi.

Krótko po minięciu Nowej Irlandii formacja napotkała nawałnicę, co zmusiło Itō do jej podzielenia, aby uniknąć kolizji w tak trudnych warunkach atmosferycznych.

Bombowiec torpedowy Mitsubishi G4M1 Betty z 4 Kokutai, lato 1942 roku. Zdjęcie: Wikimedia Commons.

Starcie z drugą chutai

Tymczasem VAdm Brown został zmuszony do odwołania ataku, zakładając, że japońskie załogi zdążyły złożyć meldunek o pozycji i składzie amerykańskiego zespołu, co zniwelowało element zaskoczenia. Tuż po 16:00 radar Lexingtona wykrył kontakt w odległości 75 mil. Wkrótce potem cel zniknął z ekranów radaru, jednak 25 minut później pojawił się ponownie, tym razem 25 mil bliżej. Stało się jasne, że nieprzyjacielska formacja wkrótce zaatakuje.

Największym problemem ówczesnych radarów było to, że nie pozwalały określić wielkości formacji ani jej dokładnego pułapu. Zakładając najgorsze, wydano rozkaz zwiększenia prędkości do 30 węzłów, a na okrętach ogłoszono alarm. W tym czasie nad TF-11 znajdowała się sześciosamolotowa „dywizja” pod dowództwem Lt Noela Gaylera, która wystartowała krótko po wykryciu zbliżającego się wroga. Jego eskadra została natychmiast skierowana w jego kierunku.

Wykrytą formacją była druga chutai pod dowództwem Nakagawy. O 16:35 wysłał on meldunek o zauważeniu amerykańskiego zespołu i przygotowywaniu się do ataku.

Cztery minuty później Noel Gayler i Ens. Dale Peterson, lecący Wildcatem F-5, zaatakowali japońskie bombowce, trafiając kilka z nich. Jeden Rikkō zajął się ogniem i opuścił formację. Wkrótce do walki dołączyła reszta formacji Gaylera i krótko potem kolejne dwie Betty zostały zestrzelone. Niedługo później samoloty zbliżyły się do amerykańskich okrętów, które postawiły zaporę ognia.

Chwilę potem Gayler i Peterson uszkodzili samolot Nakagawy, który odpadł od formacji, a krótko później amerykańskie myśliwce wyeliminowały piątą Betty. Reszta japońskiej formacji, pomimo utraty dowódcy, który miał wydać rozkaz zrzutu bomb, zaatakowała okręty, ale bomby chybiły. Wkrótce po ataku kolejny bombowiec został zestrzelony.

Uszkodzony przez Gaylera i Petersona G4M1 Betty dowódcy 2 chutai, Nakagawy Masayoshiego, tuż przed rozbiciem. Zdjęcie: U.S. Navy via Wikimedia Commons.

Tuż przed zrzuceniem bomb przez Japończyków Cpt Sherman nakazał start wszystkich zatankowanych samolotów. Pierwsze wystartowały myśliwce Wildcat pilotowane przez Thacha (F-13), Sellstroma (F-2), O’Hare’a (F-15) i Dufilho (F-4). Zaraz po starcie para Thach–Sellstrom ruszyła w stronę uciekających bombowców, a do pościgu dołączyły też kolejne Wildcaty.

Jeden z nich, pilotowany przez Lt (jg) Howarda Johnsona na F-11, został trafiony przez japońskich strzelców. Ogień zranił amerykańskiego pilota w nogi i uszkodził silnik jego samolotu. Johnson wyskoczył na spadochronie i został podjęty z wód oceanu przez amerykański niszczyciel.

Wkrótce potem kolejny Wildcat, F-9 pilotowany przez Ens. Wilsona, został trafiony przez japońskiego strzelca pokładowego. Pociski działka odstrzeliły osłonę kabiny i Wildcat spadł do wody pięć mil od USS Lexington. Pilot zginął.

Japońska załoga niedługo cieszyła się z sukcesu, ponieważ Wilson został pomszczony przez Thacha. Jego ogień doprowadził do eksplozji, która oderwała skrzydło Betty. Japoński bombowiec spadł w płomieniach do morza. Tymczasem załoga Nakagawy odzyskała panowanie nad swoim samolotem i skręciła ponownie w kierunku celu. Udało jej się zbliżyć na dwie mile, zanim została zauważona. Artyleria przeciwlotnicza postawiła zaporę ognia, która ostatecznie strąciła Betty bardzo blisko Lexingtona. Japoński bombowiec uderzył w fale w śladzie torowym lotniskowca.

Ostatecznie cała chutai została zniszczona. Ostatni z bombowców, znajdujący się w odległości około 80 mil od amerykańskich okrętów, został zestrzelony przez załogę patrolującego SBD-2 Dauntlessa z VS-2: Lt Edwarda Allena i strzelca radiotelegrafistę pierwszej klasy Bruce’a Rountree.

Fighting Squadron 3 i „Jimmy” Thach w Bitwie o Midway

Butch O’Hare kontra pierwsza chutai

Niedługo po zniszczeniu eskadry Nakagawy eskadra Lovelace’a musiała lądować ze względu na niski stan paliwa. Siedem innych myśliwców znajdowało się na zachód od amerykańskiego zespołu. Nad zespołem pozostała jedynie para: Butch O’Hare na F-15 i Lt (jg) Marion Dufilho na F-4.

O 16:56 obserwator na niszczycielu USS Patterson zauważył zbliżającą się kolejną formację nieprzyjaciela. Była to pierwsza chutai pod dowództwem Shōsa Itō. Gdy odnalazł on zespół amerykański, druga eskadra już nie istniała. W wyniku tego opóźnienia jego formacja napotkała w powietrzu jedynie dwa amerykańskie myśliwce, które zostały skierowane przeciwko nowemu przeciwnikowi, gdy ten znalazł się 10 mil od okrętów.

Japońskie bombowce zaczęły obniżać pułap i zwiększać prędkość, aby zaatakować wroga. „Butch” O’Hare i Dufilho ruszyli w kierunku bombowców, jednak okazało się, że karabiny tego drugiego uległy zacięciu. Był to dość częsty problem w F4F-3, gdy samoloty wykonywały ostre manewry z dużym przeciążeniem. Tym samym O’Hare pozostał jedynym pilotem, który mógł stawić czoła wrogowi.

W tym samym czasie FDO rozkazał pilotom, którzy brali udział w zniszczeniu drugiej chutai, natychmiastowy powrót nad zespół. Sam Lexington, pomimo zbliżającego się wroga, ustawił się dziobem do wiatru, aby przyjąć eskadrę Lovelace’a, której kończyło się paliwo.

Widząc ten manewr, Itō nakazał wykonać zwrot, aby zaatakować amerykański lotniskowiec od rufy. O 17:05 „Butch” O’Hare, wraz z Dufilho na skrzydle, ruszył na wroga.

Jego pierwszą ofiarą była Betty dowodzona przez Nihiso Babę Tohikaru, którą zestrzelił. Następnie uszkodził Betty dowodzoną przez Ippiso Moriego Binę, której załoga zmuszona była pozbyć się bomb, aby utrzymać się w powietrzu. Następnym celem stał się bombowiec Nihiso Kogiku Ryōsuke, który odpadł od formacji z prawym silnikiem w ogniu. Po ugaszeniu pożaru Betty udało się dołączyć do reszty formacji. Kolejnym celem był bombowiec dowodzony przez Ippiso Maedę Kōjiego. Także ten samolot został uszkodzony i opuścił formację. Jego załodze udało się opanować pożar, ale maszyna została w tyle.

Tymczasem japońskie samoloty znalazły się w zasięgu ognia artylerii przeciwlotniczej amerykańskich okrętów, które otworzyły huraganowy ogień, nie zważając na to, że mogły także trafić własne myśliwce. Efektem było dwukrotne trafienie odłamkami samolotu O’Hare’a, gdy ten ruszał do trzeciego ataku na japońskie bombowce.

Ofiarą jego ognia padły bombowce Dai-i Mitani Akiry, który spadł w płomieniach do morza, oraz samolot dowodzącego atakiem Itō. Ogień amerykańskiego pilota doprowadził do oderwania się silnika bombowca, który następnie wpadł w korkociąg. Resztę amunicji O’Hare zużył na kolejny atak na samolot Maedy, który jednak przetrwał starcie i wrócił do Vunakanau.

Ostrzelany przez O’Hare’a G4M1 Betty dowódcy 1 chutai, Katuzō Itō, z oderwanym silnikiem tuż przed rozbiciem ok. 1400 m od lotniskowca USS Lexington. Zdjęcie: U.S. Navy via Wikimedia Commons.

Amerykański pilot samodzielnie wyłączył z walki pięć samolotów wroga: trzy zestrzelił i dwa uszkodził. Spowodowało to, że tylko trzy bombowce wykonały atak na Lexingtona, który po przyjęciu samolotów Lovelace’a wykonał ostry skręt. Dzięki temu sześć zrzuconych bomb chybiło celu, choć jedna spadła na tyle blisko, że odłamki zasypały pokład amerykańskiego lotniskowca.

Po zrzuceniu bomb japońskie samoloty, lżejsze o pół tony, przyspieszyły, aby jak najszybciej oddalić się od wroga. Jednak osiem mil od TF-11 Doc Sellstrom zestrzelił jeden z nich. Kolejny, dowodzony przez Ikkuso Ono Kosuke, uszkodzony przez ogień przeciwlotniczy, stał się celem ataku powracających Wildcatów, których ogień zabił lub zranił kilku członków załogi.

Tymczasem uszkodzony wcześniej przez O’Hare’a bombowiec Ippiso Moriego został zaatakowany przez SBD-2 Dauntlessa pilotowanego przez Lt Allena. Wykorzystując większą prędkość swojego bombowca, Allen ustawił samolot pod japońską maszyną, dzięki czemu jego strzelec mógł ostrzelać wroga ze swoich Browningów. Pomimo kolejnych uszkodzeń japoński samolot dalej leciał w kierunku bazy, a Lt Allen zawrócił na Lexingtona.

Nie był to jednak ostatni akt tego starcia. Okazało się, że pilotowi Betty dowódcy formacji udało się odzyskać panowanie nad samolotem. Widząc jednak stan maszyny, Itō zdecydował się na wykonanie taiatari – samobójczego ataku na cel. Załoga zrzuciła bomby, aby zachować wysokość lotu. Sherman zawrócił okręt, ustawiając go rufą do wroga. Japoński bombowiec nie zmienił jednak kursu tak, aby trafić w okręt. Być może ogień artylerii przeciwlotniczej zabił pilotów albo uszkodzenia były tak poważne, że trudno było sterować maszyną. Niezależnie od powodu Rikkō przeleciał równolegle do Lexingtona i rozbił się w morzu niecałą milę od okrętu.

Gdy zagrożenie minęło, wszystkie Wildcaty powróciły na pokład lotniskowca.

 

Trzy Wildcaty przed starciem 20 lutego. F-1 i F-13, na których kolejno leciał bojowo Thach, i F-15 przydzielony O’Hare’owi. Żaden z nich nie ma oznaczeń zwycięstw powietrznych. Więcej o samolotach w sekcji Samoloty VF-3 i Model.

Po starciu

Tymczasem w Rabaul Shōshō Gotō Aritomo otrzymał raport od pierwszej chutai, że atak dobiegł końca o 17:30 i udało się zatopić jeden okręt. W meldunku zaznaczono jednak, że amerykańska obrona była bardzo skuteczna. Ostatecznie atak przetrwały cztery bombowce Betty, jednak do Vunakanau dotarły jedynie dwie maszyny – dowodzone przez Maedę i Kogiku.

Bombowiec dowodzony przez Ono wodował około 19:25 przy atolu Nuguria, 175 mil od Rabaul. Ono wraz z dwoma innymi członkami załogi przedostali się na brzeg, gdzie tubylcy zaoferowali im kokosy i jedzenie w zamian za papierosy. Następnego dnia wodnosamoloty E13A1 Jake zrzuciły im jedzenie i informację, że pomoc jest w drodze. Resztę dnia trójka lotników wydobywała i kremowała poległych kolegów. Następnego dnia do wyspy dotarła łódź, która zabrała ich do Rabaul.

Ostatni japoński bombowiec wodował o 20:10 w Simpson Harbour. Ocaleli szybko wydostali się z tonącej maszyny. Nie wiedzieli jednak, gdzie się znajdują. Ostatecznie zostali uratowani przez przepływający w pobliżu statek.

Krótko po starciu, bazując na relacjach japońskich lotników, w japońskiej prasie pojawiły się artykuły, w których twierdzono, że zatopiono jeden lotniskowiec i krążownik, pomijając jednak własne straty.

Pogrom japońskich bombowców nie zakończył listy strat japońskiego lotnictwa. Po południu wysłano kolejne dwie łodzie latające Mavis, aby utrzymać kontakt z TF-11, jednak jedna z nich zaginęła bez śladu. Najprawdopodobniej padła ofiarą frontu burzowego w pobliżu Nowej Irlandii. Podobny los spotkał jeden z wodnosamolotów E13A1. Dowództwo japońskie wysłało cztery takie samoloty w celu śledzenia amerykańskiego zespołu. Jeden z nich nadał o 20:00 meldunek, że kończy śledzenie Amerykanów i wraca do bazy, do której jednak nigdy nie dotarł. Najprawdopodobniej również stał się ofiarą złej pogody w pobliżu Nowej Irlandii.

Cactus Air Force

Po bitwie

Pomimo tak wysokich strat Japończycy nie dawali za wygraną. Tuż przed północą z Simpson Harbour wystartowały cztery łodzie latające Mavis, każda uzbrojona w dwie torpedy. Nie znalazły one jednak celu, ponieważ tuż po starciu Brown zmienił kurs na wschodni i zaczął oddalać się od Rabaul.

Pomimo niewykonania zasadniczego celu misji, jakim był atak na Rabaul, US Navy pokazała, że jest siłą, z którą należy się liczyć.

Okazało się także, że japońskie bombowce Mitsubishi G4M Betty były bardzo wrażliwe na ogień karabinów Browninga kal. 12,7 mm, w jakie uzbrojone były Wildcaty. Brak samouszczelniających się zbiorników paliwa powodował, że krótka salwa mogła doprowadzić do zapalenia się samolotu, a brak opancerzenia skutkował wysokimi stratami wśród załóg – nawet jeśli maszynie udało się wrócić do bazy.

Należy też zauważyć, że japońskie bombowce poleciały na misję uzbrojone w bomby 250 kg zamiast torped. Było to spowodowane tym, że w chwili starcia w Rabaul i Vunakanau nie było torped tego typu, jakich używano na bombowcach G4M. Te, w które uzbrojono Mavisy podczas nocnej misji przeciwko TF-11, nie były kompatybilne z bombowcami Mitsubishi.

Straty japońskiej formacji mogłyby być niższe, gdyby leciała ona w osłonie myśliwskiej. W tym czasie za obronę Rabaul odpowiadały jednak głównie myśliwce A5M Claude, które nie miały wystarczającego zasięgu, a myśliwce A6M, które dotarły do japońskiej bazy krótko przed starciem, nie były jeszcze gotowe do walki.

Zdjęcie z sesji fotograficznej 10 kwietnia 1942 roku na Hawajach. W Wildcacie F-1 leci Cdr Thach, a w F-13 Lt O’Hare. Samoloty noszą oznaczenia zwycięstw, o czym szerzej piszemy poniżej. Zdjęcie: U.S. Navy.

---

Samoloty VF-3 i Model

Jak wykonać samoloty zwycięzców w tej bitwie? Z punktu widzenia modelarza sprawa nie jest tak prosta, jak mogłoby się wydawać.

W US Navy każdy samolot miał przypisanego pilota, jednak w praktyce nie oznaczało to, że to właśnie on na nim latał w danym locie bojowym. W warunkach operowania z lotniskowca decydowała dostępność maszyn — do startu przydzielano te samoloty, które w danym momencie znajdowały się najbliżej pokładu startowego i były gotowe do użycia. Wyciągnięcie konkretnej maszyny „z końca hangaru” było często po prostu niemożliwe.

Dlatego znane zdjęcia z sesji wykonanej 10 kwietnia 1942 roku na Hawajach nie przedstawiają dokładnie tych samolotów, na których piloci lecieli w trakcie walki 20 lutego.

Najlepiej widać to w krytycznym momencie bitwy. Gdy w powietrzu znalazły się ostatnie cztery Wildcaty, przydzielono je ad hoc:

• John S. Thach – F-13
• Edward R. Sellstrom – F-2
• Edward „Butch” O’Hare – F-15
• Marion W. Dufilho – F-4

Największy zwycięzca tego dnia, O’Hare, nie leciał więc na swojej przypisanej maszynie F-3 (nie wiadomo, kto ją wtedy pilotował), lecz na F-15 (BuNo 4031).

Thach wykonał loty na dwóch samolotach — początkowo na F-1, a następnie na F-13 (BuNo 3986). Co ciekawe, zdjęcia z 10 kwietnia pokazują:

• Thacha na F-1 z oznaczeniami trzech własnych zwycięstw,
• O’Hare’a na F-13 z oznaczeniami trzech zwycięstw Gaylera.

To dodatkowo komplikuje prostą identyfikację „kto na czym latał”.

Dwa zdjęcia Lt Edwarda H. O’HARE’A w jego Wildcacie nr boczny F-3 z oznaczeniami pięciu zwycięstw powietrznych, Hawaje, kwiecień 1942 r. Godło eskadry zasłonięte przez cenzora. Zdjęcie: U.S. Navy.

VF-3 – samoloty i użycie bojowe, 20 lutego 1942

Opracował Wojciech Bułhak

Poniższa tabela jest próbą możliwie wiernego zestawienia danych źródłowych — kto, na jakim samolocie i w jakiej konfiguracji uczestniczył w walce.

Nr samolotu	BuNo	Przypisany pilot	Walka 20 lutego 1942	Zestrzelenia / wynik
F-1	3976	Lt Cdr John S. THACH	Lt Cdr John S. THACH	1 H6K zespołowo
			Lt Noel A. M. GAYLER	1 G4M1, 2 G4M1 zespołowo
F-2		Ens Edward R. Jr. SELLSTROM	Ens Edward R. Jr. SELLSTROM	1 H6K zespołowo
F-3		Lt Edward H. O’HARE	b/d	b/d
F-4		Lt (jg) Marion W. DUFILHO	Lt (jg) Marion W. DUFILHO	brak (zacięcie km)
F-5	4009	Lt (jg) Onia B. Jr. STANLEY	Ens Dale W. PETERSON	1 G4M1, 1 G4M1 zespołowo
F-6		Ens Leon W. HAYNES	b/d	b/d
F-7	4021	Lt Cdr Donald A. LOVELACE	Lt (jg) Onia B. Jr. STANLEY	1 H6K zespołowo
F-8		Ens Richard M. ROWELL	b/d	b/d
F-9	3995	Lt Albert O. Jr. VORSE	Ens John W. WILSON	brak (poległ)
F-10		Lt (jg) Robert J. MORGAN	Lt (jg) Robert J. MORGAN	b/d
F-11		Lt (jg) Howard L. JOHNSON	Lt (jg) Howard L. JOHNSON	brak (ranny)
F-12		Ens John H. LACKEY	b/d	b/d
F-13	3986	Lt Noel A. M. GAYLER	Ens Leon W. HAYNES	1 H6K zespołowo
			Lt Cdr John S. THACH	1 G4M1, 1 G4M1 zespołowo
F-14		Ens Dale W. PETERSON	b/d	b/d
F-15	4031	Lt (jg) Rolla S. LEMMON	Lt Edward H. O’HARE	5 G4M1
F-16		Lt (jg) Howard F. CLARK	b/d	b/d
F-17		Ens Willard E. EDER	b/d	b/d
F-18		Ens John W. WILSON	b/d	b/d

Zwycięstwa bez danych o numerze samolotu

Brak możliwości przypisania konkretnej maszyny w momencie zestrzelenia.

Samolot	Pilot	Zestrzelenia / wynik
Samolot nieznany	Lt (jg) Howard F. CLARK	1 G4M1 zespołowo
Samolot nieznany	Ens Willard E. EDER	1 G4M1 zespołowo
Samolot nieznany	Ens John H. LACKEY	1 G4M1 zespołowo
Samolot nieznany	Lt (jg) Rolla S. LEMMON	1 G4M1, 1 G4M1 zespołowo
Samolot nieznany	Lt Cdr Donald A. LOVELACE	1 G4M1 zespołowo
Samolot nieznany	Lt (jg) Robert J. MORGAN	1 G4M1 zespołowo
Samolot nieznany	Ens Richard M. ROWELL	2 G4M1 zespołowo
Samolot nieznany	Lt Albert O. Jr. VORSE	1 G4M1 zespołowo

Jak to przekłada się na model

Dla modelarza oznacza to jedno: nie istnieje jeden „jedynie słuszny” wariant — ale istnieją warianty poprawne.

W zestawie 70090 F4F-3 Wildcat uwzględniliśmy tę specyfikę:

• F-13 (BuNo 3986, kalkomania nr „12”) – Gayler / Thach,
• F-15 (BuNo 4031, kalkomania nr „24”) – Edward O’Hare (5 zwycięstw),
• F-5 (BuNo 4009, kalkomania nr „25”) – Peterson (1 × G4M1 zespołowo),
• możliwość wykonania wariantu „O’Hare na F-13” zgodnie ze zdjęciami z 10 kwietnia,
• możliwość złożenia oznaczeń odpowiadających F-1 Thacha.

Dodatkowo zestaw zawiera zapas oznaczeń zwycięstw, które można dopasować do wybranego wariantu — zgodnie z interpretacją opartą na źródłach.

---

Samoloty VF-3 w kwietniu 1942, od góry BuNo 3976/F-1 Thacha z trzema zestrzeleniami, poniżej F-3 O’Hare’a z pięcioma i jeszcze poniżej BuNo 3986/F-13 Gaylera z trzema zestrzeleniami, na której w sesji zdjęciowej leciał O’Hare.

---

Zobacz jeszcze

• Zobacz model Grumman F4F-3 Wildcat w sklepie Arma Hobby

Stopnie i nazewnictwo

Stopnie

Japonia	US Navy	Polska
Shōshō	Rear Admiral	kontradmirał
Shōsa	Commander	komandor podporucznik
Dai-i	Lieutenant	kapitan marynarki
Chū-i	Lieutenant (jg)	porucznik marynarki
Ippiso	Chief Petty Officer	starszy bosman
Nihiso	Petty Officer	bosman

Inne terminy

Termin	Znaczenie
Chūtai	eskadra, zwykle ok. 9 samolotów
Hikōtaichō	dowódca personelu latającego
Rikkō	skrót od Rikujō Kōgeki-ki, bombowiec lądowy
Reisen	skrót od Rei-shiki Kanjō Sentōki, myśliwiec A6M Zero
FDO	Fighter Direction Officer, oficer naprowadzania myśliwców
CAP	Combat Air Patrol, bojowy patrol powietrzny
TF	Task Force, zespół operacyjny
VF	Fighter Squadron, dywizjon myśliwski US Navy
VS	Scouting Squadron, dywizjon rozpoznawczo-bombowy US Navy
RAAF	Royal Australian Air Force

Bibliografia

1. John B. Lundstrom, The First Team. Pacific Naval Air Combat from Pearl Harbor to Midway, Naval Institute Press, Annapolis, Maryland.
2. Michael Claringbould, Peter Ingram, South Pacific Air War Volume 1. The Fall of Rabaul. December 1941–March 1942, Avonmore Books, Kent Town, Australia.
3. Steve Ewing, John B. Lundstrom, Fateful Rendezvous. The Life of Butch O’Hare, Naval Institute Press, Maryland.

This post is also available in: